ทรัพยากรธรรมชาติและแหล่งน้ำ

        ทรัพยากรดินและที่ดิน
       เนื่อง จากลักษณะทางกายภาพของพื้นที่ภาคใต้ตอนบนมีลักษณะที่หลากหลาย อันประกอบไปด้วย ภูเขา แหล่งน้ำ ชายฝั่งทะเล และฝั่งทะเลที่มีน้ำท่วมถึง จึงก่อให้เกิดลักษณะดินประเภทต่างๆ โดยทั่วไปประเภทดิน ในภาคใต้ตอนบนมักเป็นดินประเภทดินทรายและดินตะกอนที่ค่อนข้างเป็นกรด ซึ่งมีความอุดมสมบูรณ์ปาน กลางถึงค่อนข้างต่ำ ส่วนดินบริเวณชายฝั่งส่วนใหญ่เป็นดินที่เกิดจากการผุพัง สลายตัวอยู่ที่ของวัสถุตกค้างและี่ ดินดาน และบริเวณที่มีน้ำทะเลท่วมถึงอยู่สมำ่เสมอ เนื้อดินจะเป็นประเภทดินเลนซึ่งมีการระบายน้ำเลวถึงเลวมาก
      
       ลักษณะ ดินที่พบของจังหวัดชุมพร แบ่งออกเป็นหน่วยหรือกลุ่มใหญ่ๆได้ 29 หน่วยดิน หรือกลุ่มดิน โดยปะปนกันไปในแต่ละพื้นที่จากลักษณะของดินทั้งหมด สามารถแบ่งตามประเภทของดินได้ 6 กลุ่มดังนี้ คือ
         1. กลุ่มพื้นที่ดินเค็มชายฝั่งทะเล ครอบคลุมพื้นที่ร้อยละ 5 ของพื้นที่ทั้งหมดของจังหวัด
         2. กลุ่มดินตื้น ครอบคลุมพื้นที่ร้อยละ 30 ของพื้นที่ทั้งหมดของจังหวัด
         3. กลุ่มดินทราย ครอบคลุมพื้นที่ร้อยละ 5 ของพื้นที่ทั้งหมดของจังหวัด
         4. กลุ่มดินภูเขา ครอบคลุมพื้นที่ร้อยละ 15 ของพื้นที่ทั้งหมดของจังหวัด
         5. พื้นที่ภูเขา ครอบคลุมพื้นที่ร้อยละ 35 ของพื้นที่ทั้งหมดของจังหวัด
         6. กลุ่มดินนา ครอบคลุมพื้นที่ร้อยละ 10 ของพื้นที่ทั้งหมดของจังหวัด
      
        เมื่อ พิจารณาลักษณะสภาพดินของจังหวัดชุมพรโดยรวมแล้ว บริเวณด้านตะวันตกของจังหวัด ลักษณะดิน จะเป็นพื้นที่ภูเขา บริเวณตอนกลางของจังหวัดลักษณะดินจะเป็นดินตื้นและดินนา ซึ่งเหมาะแก่การเกษตรกรรม ส่วนด้านตะวันออกของจังหวัด ลักษณะดินจะเป็นดินทราย ดินเค็ม ชายฝั่งทะเล และดินภูเขารวมทั้งดินพื้นที่ภูเขาเ็้ป็นบางส่วนด้วย พื้นที่ทั้งจังหวัด 3,756,778 ไร่ จำแนกพื้นที่ทางการเกษตร 2,039,816 ไร่ (ร้อยละ 45.9) พื้นที่ป่าไม้ 658,125 ไร่ (ร้อยละ 20.4) และพื้นที่ไม่ได้จำแนก 1,058,837 ไร่ (ร้อยละ 30.6)

       
      ทรัพยากรป่าไม้และสัตว์ป่า
      จังหวัด ชุมพร มีพื้นที่ป่าครอบคลุมทุกอำเภอของจังหวัด แต่จะมีความหนาแน่นทางด้านทิศตะวันตกของพื้นที่จังหวัด โดยมีพื้นที่ทั้งหมดจำนวน 2,082,298 ไร่ คิดเป็นร้อยละ 55.046 ของพื้นที่จังหวัด ในขณะที่พื้นที่ทางการเกษตรกลับเพิ่มขึ้นจากร้อยละ 38.19 ในปี 2531 เป็นร้อยละ 54.04 ในปี 2544 สำหรับประเภทป่าในจังหวัดชุมพร จัดเป็นประเภทไม้ผลัดใบ ซึ่งจำแนกเป็น 3 ชนิด ตามลักษณะของสภาพป่าที่แตกต่างกัน ประกอบด้วย ป่าดิบชื้น ป่าชายเลน และป่าพรุ

       พื้นที่ป่าทั้ง 3 ชนิด สามารถจำแนกป่าในจังหวัดชุมพร ได้ดังนี้
        1) ป่าสงวนแห่งชาติ จังหวัดชุมพรมีพื้นที่ป่าไม้ที่ประกาศเป็นเขตป่าสงวนแห่งชาติ จำนวน 26 ป่ามีเนื้อที่ ี่รวมทั้งสิ้น 1,943,176.50 ไร่ แต่ปัจจุบันเหลือเพียง 25 ป่า และมีการยกเลิกไปแล้ว 1 ป่า คงเหลือเนื้อที่ี่เพียง 1,941,426.50 ไร่ ในจำนวนนี้เป็นป่าบกจำนวน 17 ป่า ป่าชายเลนจำนวน 5 ป่า ป่าพรุจำนวน 3 ป่า
        2) เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า จังหวัดชุมพรมีพื้นป่าที่จัดเป็นเขตรักษาพันธ์สัตว์จำนวน 4 แห่ง และได้ประกาศ ในราชกิจจานุเบกษาแล้วทั้ง 4 แห่ง
        3) อุทยานแห่งชาติ พื้นที่กรมป่าไม้กำหนดให้จัดเป็นอุทยานแห่งชาติในเขตพื้นที่จังหวัดชุมพร มี 2 แห่ง
        4) วนอุทยาน จังหวัดชุมพรมีวนอุทยานจำนวน 1 แห่ง


      ทรัพยากรน้ำ
      สภาพ ทางอุทกวิทยาของจังหวัดชุมพร รวมเรียกว่าลุ่มน้ำภาคใต้ฝั่งตะวันออก ส่วนที่ 1 ซึ่งประกอบด้วย แม่น้ำลำคลองสายสั้นๆ ไหลจากเทือกเขาฝั่งตะวันตกของจังหวัด คือ เทือกเขาตะนาวศรี ซึ่งเป็นแหล่งต้นน้ำ ลงสู่อ่าวไทย ประกอบด้วยลุ่มน้ำสาขาและลุ่มน้ำย่อย ดังนี้

          ลุ่มน้ำสายหลัก ได้แก่
             1. ลุ่มน้ำสาขาคลองท่าตะเภา
             2. ลุ่มน้ำสาขาคลองชุมพร
             3. ลุ่มน้ำสาขาคลองสวี - ตะโก
             4. ลุ่มน้ำสาขาคลองหลังสวน
             5. ลุ่มน้ำสาขาคลองละแม
      
          ลุ่มนำ้สายรอง ได้แก่
             1. ลำน้ำรับร่อ
             2. ลำน้ำท่าแซะ
             3. คลองสวีเฒ่า
             4. คลองตะโก

      ระดับคุณภาพน้ำในแหล่งน้ำสำคัญ

          แม่น้ำท่าตะเภา 
         เป็นแม่น้ำสายสั้นๆีต้นกำเนิดจากเทือกเขาด้านทิศตะวันตกในจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ไหลผ่านอำเภอ
ท่าแซะ อำเภอเมืองชุมพร จังหวัดชุมพร และออกสู่อ่าวไทยบริเวณปากน้ำชุมพรมีความยาวของแม่น้ำสายหลัก หลักและลำน้ำสาขาเท่ากับ 867 กิโลเมตร มีปริมาณน้ำท่าเฉลี่ยรายปี 1,440 ล้านลูกบาศก์เมตร คุณภาพน้ำในแม่น้ำนี้โดยรวมจัดอยู่ในมาตรฐานคุณภาพน้ำผิวดินประเภทที่ 3 ซึ่งเหมาะสมต่อการดำรงชีวิตของสัตว์น้ำ ในหลายบริเวณตรวจพบโลหะหนักบางชนิด ได้แก่ ตะกั่ว ปรอท โครเมี่ยม และแคทเมี่ยม แต่มีปริมาณไม่มากนัก สำหรับปริมาณโคลิฟอร์มแบคที่เรียมีค่อนข้างสูงเนื่องจากลำน้ำไหลผ่านชุมชน ทำให้เกิดการปนเปื้อนจากน้ำทิ้ง การใช้ประโยชน์ลำน้ำโดยส่วนใหญ่ใช้ในการเกษตรกรรมและอุตสาหกรรม มีการใช้เพื่อบริโภคและสันทนาการ บ้างในช่วงที่ไหลผ่านชุมชน